Кибер аюулгүй байдал гэж юу вэ?
Кибер аюулгүй байдал нь дижитал мэдээлэл, систем, хөрөнгийг кибер аюул заналаас хамгаалж, тэдгээрийн нууцлал, бүрэн бүтэн байдал, бэлэн байдлыг хадгалдаг иж бүрэн арга хэмжээ юм (Австралийн засгийн газрын тодорхойлолт).
Яагаад чухал вэ
- Хувийн ба санхүүгийн мэдээллийг хамгаалах — нэр, хаяг, банкны данс, Medicare дугаар.
- Хувийн мэдээллийн хулгайгаас сэргийлэх — хэн нэгэн таны нэр дээр зээл, үйлчилгээ авах.
- Өгөгдөл, системийн бүрэн бүтэн байдлыг хадгалах — халдагч таны файлыг өөрчилж, устгаж чадахгүй.
- Эвдрэлд орсон имэйл, нийгмийн сүлжээний дансаас үүсэх мөнгө, нэр хүндийн алдагдлаас зайлсхийх.
Дөрвөн үндсэн аюулын ангилал
- Malware (хортой програм) — далд төхөөрөмжид нэвтэрч мэдээлэл хулгайлах эсвэл хяналт авдаг програм.
- Phishing (фишинг) — нууц үг эсвэл банкны мэдээллийг өгөхөд хүргэх хуурамч имэйл, SMS, вэбсайт.
- Ransomware (рансомвэйр) — файлуудыг түгжиж, тайлахын тулд мөнгө шаарддаг програм.
- DDoS — вэбсайтад трафик нийлүүлж унагах халдлага. Хувь хүнээс илүү үйлчилгээнд нөлөөлнө.
2023–24 Австрали (cyber.gov.au)
87,400+ кибер гэмт хэргийн мэдээлэл — 6 минут тутамд нэг. ASD кибер аюулгүй байдлын халуун шугам 36,700+ дуудлага хүлээж авсан. Хувь хүний дундаж санхүүгийн алдагдал $30,700, өмнөх онтой харьцуулахад +17%. Хувь хүний хамгийн их мэдээлэгдсэн ангилал: хувийн мэдээллийн хулгай 26%, онлайн худалдан авалт 15%, онлайн банкны луйвар 12%.
Ихэнх халдлагыг зогсоох 5 зуршил
- Чухал данснууд дээр олон шатлалт баталгаажуулалт (MFA) асаа.
- Урт, өвөрмөц нууц үг ашигла — сайт бүрт өөр.
- Төхөөрөмж, аппликешнийг автоматаар шинэчилж байх.
- Чухал өгөгдлийг гаднын диск эсвэл итгэмжит үүлэнд тогтмол нөөцлө.
- Фишинг имэйл, SMS-ыг сонор сэрэмжтэй ажигла — гэнэтийн холбоосыг хэзээ ч бүү дар.